اگر موسیقی یک هنر مبتنی بر اصول و قواعد علمی و تاریخی است ، آیا بهتر نیست فقیهان _ که نه جزء عرف محسوب می شوند و نه کارشناس موسیقی هستند _ درباره مصداق موسیقی حکم ندهند؟

تردیدی نیست که موسیقی، یک هنر و دانش به شمار می آید و دارای قواعد علمی و فرمول های پیچیده ای است و نیز تشخیص موضوع و مصادیق موسیقی حرام و حلال، بر عهده عرف و مکلف نهاده شده و وظیفه فقیهان تنها بیان و تبیین حکم است و به هیچ وجه نظر خاص فقهی آنان در این زمینه (موضوعات) معتبر و حجت نیست؛ جز در مواردی که موضوع از موضوعات شرعی باشد و یا شرع مقدس موضوع را با معیارهای خاص خود پایه صدور حکم قرار داده باشد ولی با وجود آن اشاره به چند نکته در این راستا بایسته است :

1. بسیاری از مصادیق موسیقی حرام، طوری است که همه آن را درک می کنند و مجتهد نیز به عنوان یک مکلف و فرد (همانند دیگران) نظر عرفی خود را بیان می کند و مصادیق موسیقی حلال و حرام را از یکدیگر جدا می سازد.

2. با اندکی تأمل در رساله ها و استفتائات مراجع تقلید، روشن می شود که آنان به هیچ وجه پا به عرصه موضوع نگذاشته و در آن حکم صادر نکرده اند ؛ بلکه تنها در حکم کلی موسیقی نظر خود را بیان نموده اند. برای مثال وقتی از آنان درباره برخی از آلات موسیقی (از قبیل پیانو، گیتار، سه تار و ... ) سؤال می شود، در پاسخ می گویند : استفاده از آنها به طور لهوی و مناسب مجالس فساد و خوشگذرانی حرام است و تشخیص آن بر عهده عرف است. در برخی موارد نیز به طور صریح اظهار داشته اند که تشخیص موسیقی حرام بر عهده عرف عام است؛ نه فقیه و یا کارشناس موسیقی.

3. شارع مقدس فهم و شناخت الفاظ و مفاهیمی را که دارای حکم شرعی بوده ، بر عهده عرف واگذار کرده و نظر و تشخیص او را مورد تأیید خود قرار داده است (مگر در موارد خاص)، و تردیدی نیست که عرف متدین و متشرع، موسیقی لهوی را به خوبی می شناسد؛ هر چند از اصول و قواعد علمی آن هیچ گونه اطلاعی نداشته باشد. این امر در بسیاری از موضوعات صادق است؛ برای مثال قمار، قانون و قواعد علمی دارد و مؤمنانی که اهل قمار نیستند و از آن قواعد بی خبرند، قمار بودن آن را به خوبی می شناسند. بنابراین لازم نیست که فقیه از قواعد دقیق و پیچیده علم موسیقی آگاهی داشته باشد تا بتواند فتوا صادر کند ؛ بلکه همین اندازه برای او کافی است که دیدگاه دین را به کلیت خود بیان کند و تشخیص مصادیق و نمونه ها را به عرف و مردم واگذار نماید. افزون بر آن که برخی از فقیهان از علم موسیقی و رموز و دقایق آن آگاهی داشته اند.

احکام موسیقی